{"id":225,"date":"2020-01-31T21:17:55","date_gmt":"2020-01-31T20:17:55","guid":{"rendered":"http:\/\/kirstengroot.com\/?p=225"},"modified":"2023-07-03T17:22:04","modified_gmt":"2023-07-03T16:22:04","slug":"japanse-poezie-haiku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kirstengroot.com\/en\/japanse-poezie-haiku\/","title":{"rendered":"Japanese Poetry: Haiku [Dutch]"},"content":{"rendered":"

Vorige maand heb ik verteld over Japanse po\u00ebzie, specifiek waka <\/em><\/a>and renga<\/em>. Deze maand wil ik het hebben over een dichtvorm die ongetwijfeld bekender in de oren klinkt: haiku <\/em>\u4ff3\u53e5. <\/em>Dit is verreweg de populairste dichtvorm, internationaal, en haiku <\/em>worden dan ook in meerdere talen gemaakt. Nederlandse dichters wagen zich er bijvoorbeeld ook weleens aan.<\/p>\n

Haiku<\/em> or Haikai<\/em>?<\/strong><\/p>\n

Ge\u00efnteresseerden hebben wellicht gehoord of gelezen dat Matsuo Bash\u014d (1644\u22121694) (\u00e9\u00e9n van) de eerste haiku<\/em> dichter(s) was, maar eigenlijk heeft Bash\u014d nooit een haiku<\/em> geschreven. Haiku <\/em>ontstond als dichtvorm immers pas ten einde van de 19e<\/sup> eeuw. Bash\u014d schreef in werkelijkheid haikai <\/em>en heeft naar verluidt die dichtvorm tot echte kunst gemaakt. <\/em><\/p>\n

Haikai no renga <\/em>\u4ff3\u8ae7\u306e\u9023\u6b4c, <\/em>of gewoon haikai, <\/em>was een langere ketting aan gedichten gestart met een hokku <\/em>\u767a\u53e5, \u201cbeginnende vers\u201d (in zekere zin een voorganger van de haiku<\/em>). Bij deze haikai <\/em>wisselden gedichten van 5-7-5 en 7-7 syllaben elkaar af (JapanKnowledge). De haikai <\/em>verschilden van normale renga <\/em>door hun humoristische ondertoon en het gebruik van spreektaal en andere woorden die men niet als \u201cpo\u00ebtisch\u201d zag. Het was een luchtige dichtvorm die een welkome afwisseling verzorgde voor de meer serieuze en sobere renga<\/em> (JapanKnowledge).<\/p>\n

Nu is de verwarring niet onbegrijpelijk. Haiku <\/em>zijn in vorm namelijk 5-7-5 syllaben, net als de traditionele hokku<\/em>. Het verschil is het simpele feit dat hokku <\/em>bestaan als onderdeel van zo\u2019n haikai no renga <\/em>and haiku <\/em>daarentegen losstaand zijn en onafhankelijk geschreven, gelezen en begrepen horen te worden (JapanKnowledge).<\/p>\n

Seizoenswoord<\/strong><\/p>\n

Qua structuur kent een haiku <\/em>drie regels met 5-7-5 syllaben. Dit is echter niet de enige regel. Een andere vereiste is dat het gedicht een kigo <\/em>\u5b63\u8a9e, ofwel \u2018seizoenswoord\u2019, bevat. Dit hoeft niet letterlijk het woord \u2018lente\u2019, \u2018zomer\u2019, \u2018herfst\u2019 of \u2018winter\u2019 te zijn, maar kan ook een woord zijn dat kenmerkend is voor een specifiek seizoen.<\/p>\n

Een voorbeeld hiervan is de kersenbloesem; een gedicht dat over de lente gaat, kan het woord sakura <\/em>\u685c (\u2018kersenbloesem\u2019) bevatten om dit te verduidelijken. Bij sommige woorden is het duidelijk naar welk seizoen ze verwijzen, zoals yuki <\/em>\u96ea (\u2018sneeuw\u2019), en bij andere ligt het iets minder voor de hand, zoals bij kaeru <\/em>\u86d9 (\u2018kikker\u2019) die naar de lente verwijst, en tsuki <\/em>\u6708 (\u2018maan\u2019) die naar de herfst verwijst.<\/p>\n

Kireji<\/strong><\/em><\/p>\n

Naast de kigo <\/em>hoort een haiku <\/em>iets te bevatten wat een kireji <\/em>\u5207\u308c\u5b57 heet. Er is niet echt een Nederlands woord voor; het eerste gedeelte komt van het werkwoord kiru<\/em> \u5207\u308b wat \u2018snijden\u2019 betekent \u2013 en in iets abstractere zin \u2018dingen van elkaar losmaken\u2019 \u2013 en het tweede gedeelte betekent \u2018letter\u2019 of \u2018woord\u2019.<\/p>\n

Kireji <\/em>zijn vaak partikels die als een soort leesteken dienen (het Japans heeft oorspronkelijk geen leestekens) en in haiku <\/em>een andere betekenis dragen dan in dagelijks gesproken Japans (Tofugu<\/a>). Partikels zijn klanken of korte woordjes die een grammaticale functie hebben binnen een Japanse zin; ga <\/em>geeft bijvoorbeeld het onderwerp aan en wo <\/em>het lijdend voorwerp. De functie wordt niet bepaald door de plek in de zin zoals bij Nederlands.<\/p>\n

Een voorbeeld van een veelgebruikt partikel in haiku <\/em>check out ya<\/em>, wat in een normale Japanse zin een onvolledige opsomming aangeeft (\u2018\u2026 ya <\/em>\u2026 nado<\/em>\u2019 wordt vertaald als \u2018\u2026 en \u2026 enzovoort\u2019, maar de nado <\/em>hoeft er niet per se bij). In een haiku <\/em>verliest het echter die betekenis en legt het in plaats daarvan nadruk op het voorgaande.<\/p>\n

Voorbeeldgedicht<\/strong><\/p>\n

Een voorbeeld van een gedicht waar ya <\/em>in wordt gebruikt, is een van de bekendste gedichten van Bash\u014d (Ik weet het; ik had gezegd dat hij technisch gezien geen haiku <\/em>schreef, maar dit gedicht wordt alom gezien als een goed voorbeeld voor een haiku <\/em>dus ik zet hem toch hier).<\/p>\n

\u53e4\u6c60\u3084<\/p>\n

\u86d9\u98db\u3073\u8fbc\u3080<\/p>\n

\u6c34\u306e\u97f3<\/p>\n

Furuike ya<\/em><\/p>\n

Kaeru tobikomu<\/em><\/p>\n

Mizu no oto<\/em><\/p>\n

Een oude vijver<\/p>\n

Een kikker springt<\/p>\n

Het geluid van water<\/p>\n

De \u2018kikker\u2019 is de kigo <\/em>en verwijst naar de lente en de ya <\/em>is de kireji <\/em>en legt nadruk op de \u2018oude vijver\u2019 waar de beschreven sprong plaatsvindt. Na het breekpunt gemarkeerd door ya <\/em>gaat de sc\u00e8ne van stilte naar beweging, wat een soort contrast cre\u00ebert (Tofugu<\/a>). De kigo <\/em>and kireji <\/em>zijn echter niet noodzakelijk voor een Nederlandse of Engelse haiku<\/em>, dus maak je er niet druk om als je zelf probeert zo\u2019n gedicht in elkaar te flansen \ud83d\ude09<\/p>\n

Dat was het in ieder geval voor het artikel over haiku<\/em>. Hopelijk hebben jullie ervan genoten \ud83d\ude42 Willen jullie er meer over lezen? Tofugu heeft een interessant artikel erover geschreven (al zijn er geen transcripties voor de voorbeeldgedichten), dus neem zeker een kijkje op hun website<\/a>. Hebben jullie nog vragen over Japanse po\u00ebzie of onderwerpen gerelateerd aan Japan waar jullie meer over willen lezen? Laat het me dan vooral weten in de comments!<\/p>\n

Sources:<\/p>\n

    \n
  1. \u201cHaiku.\u201d https:\/\/japanknowledge-com.ezproxy.leidenuniv.nl:2443\/lib\/en\/display\/?lid=10800LT004130<\/a><\/li>\n
  2. \u201cBash\u014d.\u201d https:\/\/japanknowledge-com.ezproxy.leidenuniv.nl:2443\/lib\/en\/display\/?lid=10800LT002304<\/a><\/li>\n
  3. Tofugu. 2017. \u201cHaiku: a whole lot more than 5-7-5.\u201d Accessed January 31, 2020. https:\/\/www.tofugu.com\/japan\/haiku\/<\/a><\/li>\n<\/ol>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Vorige maand heb ik verteld over Japanse po\u00ebzie, specifiek waka en renga. Deze maand wil ik het hebben over een dichtvorm die ongetwijfeld bekender in de oren klinkt: haiku \u4ff3\u53e5. Dit is verreweg de populairste dichtvorm, internationaal, en haiku worden dan ook in meerdere talen gemaakt. Nederlandse dichters wagen zich er bijvoorbeeld ook weleens aan. … Continue reading Japanese Poetry: Haiku [Dutch]<\/span><\/a><\/p>","protected":false},"author":148615206,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_coblocks_attr":"","_coblocks_dimensions":"","_coblocks_responsive_height":"","_coblocks_accordion_ie_support":"","_monsterinsights_skip_tracking":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_wpcom_ai_launchpad_first_post":false,"_jetpack_hide_featured_image":false,"_jetpack_featured_image_duplicate_dismissed":0,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"{title}\n\n{excerpt}\n\n{url}","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2},"_wpas_customize_per_network":false,"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[695621137,84036],"tags":[7724,320596,66993,881639,30125499,5790,226727,2062,379594,267199,11938852,1052790,760469991,172177,622573,150574],"class_list":["post-225","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artikelen-over-japan","category-poezie","tag-azie","tag-dichtvorm","tag-gedichten","tag-haikai","tag-haikai-no-renga","tag-haiku","tag-hokku","tag-japan","tag-japans","tag-kigo","tag-kireji","tag-matsuo-basho","tag-poezie","tag-renga","tag-seizoenen","tag-waka"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t